नाशिक सिंहस्थ कुंभमेळा
ताज्या बातम्या

महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत डिजिटल प्रवेशद्वार simhasthamahakumbh.maharashtra.gov.in उपलब्ध आहे. ३ नोव्हेंबरला शासनाच्या जनसंपर्क विभागाकडून संकेतस्थळाविषयी घोषणा झाल्याचे ४ नोव्हेंबरच्या वृत्तात नमूद आहे. पोर्टलवर अधिकृत स्नान दिनदर्शिका, मार्ग/घाट/पार्किंग नियोजन, हेल्पलाइन आणि नोटिसांचे दुवे आहेत. या खाजगी मार्गदर्शक वेबसाइटवरील मजकूर अधिकृत आदेश समजू नये. विशेषतः ऑनलाइन नोंदणी, प्रवेश पास किंवा बुकिंग यासाठी कोणती सेवा सध्या प्रत्यक्ष सुरू आहे ते शासनाच्या पोर्टलवर स्वतंत्रपणे पडताळा. खाजगी वेबसाइटला सरकारी पोर्टल समजू नका.

सिंहस्थ कुंभमेळ्यासाठी नाशिक शहरात प्रगत CCTV आधारित एकात्मिक निरीक्षण व्यवस्था उभारली जात आहे. हे नेटवर्क वाहतूक, संभाव्य गर्दीच्या हालचाली आणि सुरक्षेच्या माहितीच्या समन्वयासाठी वापरण्याचा उद्देश आहे. सध्या सर्व ५,५०० कॅमेरे कार्यरत आहेत किंवा त्यातील लाइव्ह चित्रफीत सार्वजनिक वेबसाइटला मिळते, असा दावा वृत्तात नाही. १,५०० कॅमेऱ्यांचा दिवाळीनंतर चाचणी टप्पा नियोजित आहे; त्याच्या प्रत्यक्ष सुरूवातीची पुढील पुष्टी आवश्यक आहे.

मुंबई उच्च न्यायालयाच्या न्यायमूर्ती ए. एस. गडकरी आणि कमल खाटा यांच्या खंडपीठाने २७ ऑक्टोबरच्या आदेशात नदी प्रदूषणाबाबत सादर केलेला ७ ऑक्टोबरचा चाचणी अहवाल व छायाचित्रे पाहिल्याचे ३ नोव्हेंबरच्या टाइम्स ऑफ इंडिया वृत्तात म्हटले आहे. ३ नोव्हेंबरला सरकारी वकिलांनी तपशीलवार सूचना आणण्यासाठी वेळ मागितला; सुनावणी ५ नोव्हेंबरला ठेवण्यात आली आहे. नदीचे पाणी प्रत्येक ठिकाणी आणि प्रत्येक वेळी समान दर्जाचे आहे, किंवा संपूर्ण नदीबाबत अंतिम न्यायवैद्यकीय निष्कर्ष निघाला आहे, असा दावा करू नये. प्रदूषण नियंत्रण मंडळ, प्रशासन आणि न्यायालयाच्या पुढील आदेशांचे निरीक्षण महत्त्वाचे आहे.

नाशिक महानगरपालिका गोदावरी नदीपात्रातील जलपर्णी, प्लास्टिक, निर्माल्य आणि कचरा काढण्यासाठी तीन वर्षे स्वतंत्रपणे ८० स्वच्छता कर्मचारी नियुक्त करणार असल्याचे वृत्त आहे. संबंधित निविदा प्रक्रिया सुरू असून स्किमर यंत्र खरेदीचीही प्रक्रिया राबवली जात आहे. आज ८० कर्मचारी प्रत्यक्ष कामावर रुजू झाले किंवा नवीन यंत्र सुरू झाले असा दावा करू नये. नदीचे प्रदूषण कमी करण्यासाठी सांडपाणी प्रक्रिया केंद्रांची क्षमता वाढवणे आणि ड्रेनेजच्या कामांबद्दलही महापालिकेचे नियोजन आहे.

आगामी कुंभमेळ्याच्या प्रवासी क्षमतेसाठी ओझर विमानतळाच्या आधुनिकीकरणात अतिरिक्त टर्मिनल व उपयोगिता इमारती बांधण्यात येत आहेत. लोकसत्ताच्या वृत्तात १८,००० चौ.मी. टर्मिनल आणि १,६०० चौ.मी. उपयोगिता इमारतीचा उल्लेख आहे. प्रकल्पाचा खर्च सुरुवातीच्या ₹५७२.५१ कोटींवरून ₹६२९.४१ कोटींवर गेला असून काम सुमारे ४० टक्क्यांपर्यंत झाल्याचे अधिकाऱ्यांच्या आधारे सांगण्यात आले आहे. हे विमानतळाचे विस्तारीकरण आहे; नवीन टर्मिनल सुरू झाले किंवा नवीन विमानसेवा जाहीर झाली असा निष्कर्ष काढू नये.

केंद्र सरकारच्या आर्थिक सल्लागार पथकाने नाशिक–त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा प्राधिकरणाच्या कार्यालयाला भेट देऊन प्राधिकरणाचे आयुक्त शेखर सिंह आणि अधिकाऱ्यांशी चर्चा केल्याचे वृत्त आहे. हे व्यापक आर्थिक अभ्यास दौऱ्याचा भाग असल्याचे सांगितले आहे. या भेटीचा अर्थ केंद्र सरकारने नवीन रकमेचा निधी मंजूर केला असा होत नाही; निधी मंजुरीसाठी स्वतंत्र अधिकृत निर्णय आवश्यक असतो.

२ नोव्हेंबर सकाळी ८:१५ ला प्रसिद्ध नवभारत लाइव्हच्या वृत्तात म्हटले आहे की, ३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहण आणि गोदाआरती सोहळ्यात व्हीआयपी सुरक्षेमुळे रामकुंड व गोदाघाटाच्या प्रवेशावर बॅरिकेडिंग होते. सायंकाळी सुमारे ७:३० नंतर ताफे गेल्यावर काही नागरिकांनी स्वतः बॅरिकेड हटवून आत जाण्याचा प्रयत्न केला. अनेक जण एकत्र आल्याने चेंगराचेंगरीसारख्या स्थितीचा धोका निर्माण झाला आणि पोलिसांनी गर्दी नियंत्रणात आणल्याचे वृत्त आहे. प्रत्यक्ष चेंगराचेंगरी झाली किंवा दुखापती झाल्या, असा अधिकृत निष्कर्ष काढू नये. अधिकृत पोलिसांचा घटनावृत्तांत स्वतंत्रपणे उपलब्ध झालेला नाही. भविष्यातील सोहळ्यांमध्ये बॅरिकेड न हलवणे, घोषित प्रवेशमार्ग वापरणे आणि पोलिसांच्या सूचनांचे पालन करणे महत्त्वाचे.

नवभारत लाइव्हने २ नोव्हेंबर रोजी प्रसिद्ध केलेल्या माहितीनुसार नाशिकच्या गंगा गोदावरी मंदिरात गेल्या तीन दिवसांपासून सुरू असलेल्या ध्वजदंड प्राणप्रतिष्ठा अनुष्ठानांची १ नोव्हेंबरला पूर्णाहुती झाली. शृंगेरी पीठाचे शंकराचार्य विधुशेखर भारती तीर्थ यांची उपस्थिती होती. वेदमंत्रोच्चारात होम-हवन, पुण्याहवाचन, कलशपूजन, नवग्रह पूजन, देवता पूजन आणि क्षेत्रपाल पूजन करण्यात आल्याचे वृत्तात म्हटले आहे. ही घटना १ नोव्हेंबरची असून बातमी २ नोव्हेंबरला प्रकाशित झाली आहे; कालच्या वेबसाइटवरील 'पूर्णाहुती नियोजित' या माहितीची ही नंतरची पुष्टी आहे.

अद्ययावत · २ नोव्हेंबर: गंगा गोदावरी मंदिरातील ध्वजदंड प्राणप्रतिष्ठा विधी शृंगेरी शंकराचार्यांच्या उपस्थितीत १ नोव्हेंबरला संपन्न झाल्याचे वृत्त आहे. नंतरची पुष्टी करणारे वृत्त पाहा. खालील मजकूर ३० ऑक्टोबरच्या पूर्वनियोजनावर आधारित आहे.

३० ऑक्टोबरपासून सुरू असलेल्या तीन दिवसीय महाध्वज प्रतिष्ठापना कार्यक्रमाची सांगता रविवार १ नोव्हेंबरला सकाळी नियोजित आहे. प्रहारच्या पूर्वप्रकाशित वेळापत्रकानुसार प्रातःपूजन, उत्तरांग हवन, बलिदान, पूर्णाहुती, अवभृत स्नान, गोदाआरती, प्रार्थना व कर्मसमर्पण हे धार्मिक विधी होणार आहेत. काही कार्यक्रमांत वेळ सकाळी ९:३० ते दुपारी १२:३० अशी दिली आहे, मात्र ती अंतिम प्रवेशपरवानगी नाही. आजचा विधी प्रत्यक्ष पूर्ण झाल्याची पुष्टी मिळाल्यावरच 'संपन्न' असे अपडेट करावे. ३०–३१ ऑक्टोबरच्या विशेष रस्तेबंदी आजही लागू असल्याचे गृहीत धरू नये.

३१ ऑक्टोबर रोजी नाशिक रामकुंड परिसरात राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या उपस्थितीत सिंहस्थ महाकुंभ ध्वजारोहण समारंभ संपन्न झाला. राष्ट्रपती भवनाने ध्वजस्तंभ पूजन, ध्वजपूजन, ध्वजारोहण आणि राष्ट्रपतींचे भाषण अधिकृतपणे नमूद केले आहे. राष्ट्रपतींनी कुंभमेळ्याच्या परंपरांमधून सांस्कृतिक एकात्मतेचा संदेश मिळत असल्याचे सांगितले. ३१ ऑक्टोबरचा कार्यक्रम पूर्ण झालेला आहे; यापूर्वी प्रकाशित 'आज होणार' हे वृत्त पूर्वनियोजन होते. पुढील अमृतस्नान २०२७ मध्ये नियोजित आहेत; ध्वजारोहण आणि अमृतस्नान एकच कार्यक्रम नाही.

धर्मध्वजारोहणाच्या मुख्य मुहूर्तावर रामकुंड येथे राष्ट्रपतींच्या हस्ते आणि त्र्यंबकेश्वरच्या कुशावर्त तीर्थावर मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते ध्वज उभारण्यात आले, असे ३१ ऑक्टोबर रात्री प्रसिद्ध वृत्त सांगते. त्र्यंबकेश्वरमध्ये शृंगेरी पीठाचे जगद्गुरू शंकराचार्य विधुशेखर भारती उपस्थित असल्याचाही उल्लेख आहे. या समारंभामुळे सिंहस्थ पर्वाचा औपचारिक आरंभ झाला. पुढील वर्षातील प्रमुख अमृतस्नानांच्या तारखा आणि भाविकांचे प्रवेशमार्ग स्वतंत्रपणे तपासावे.

रामकुंड–गोदाघाटावर ३१ ऑक्टोबर सायंकाळी महा गोदाआरती आयोजित झाली. टाइम्स ऑफ इंडिया वृत्तानुसार राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी धार्मिक परंपरेसोबत नदी संवर्धन, स्वच्छता, वैज्ञानिक कचरा व्यवस्थापन व पर्यावरणाची जबाबदारी महत्त्वाची असल्याचे नमूद केले. सुमारे ६,५०० आदिवासी सहभागी ६५० गावांतून आल्याचा वृत्तात उल्लेख आहे. ही सहभागाची वृत्तातील संख्या आहे; 'गोदा आरतीचा गिनीज विक्रम' प्रमाणित झाल्याचा स्वतंत्र अधिकृत पुरावा येथे मिळालेला नाही.

रामकुंड आणि त्र्यंबकेश्वरच्या कुशावर्त तीर्थ येथे आज दुपारी १२ वाजून २ मिनिटांनी ध्वजारोहण करण्यात येणार असल्याचे वृत्त आहे. नाशिकमधील सोहळ्यात राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू तर त्र्यंबकेश्वर येथे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या उपस्थितीची माहिती देण्यात आली आहे. राष्ट्रपती त्यानंतर रस्त्याने त्र्यंबकेश्वरला जाऊन मंदिर व ध्वजस्तंभ पूजन करतील असे नियोजन आहे. संध्याकाळच्या गोदाआरतीसाठी सात तालुक्यांतील ६५० गाव-पाड्यांतून सुमारे ६,५०० आदिवासी सहभागींना निमंत्रित केल्याचे वृत्त आहे. आज सकाळी प्रकाशित झालेली ही पूर्वनियोजित कार्यक्रमाची माहिती आहे; प्रत्यक्ष कार्यक्रम पार पडल्याचा किंवा विश्वविक्रम झाल्याचा दावा नाही. सुरक्षिततेसाठी पोलिसांचे प्रवेश व पार्किंग निर्देश पाळा.

राष्ट्रपती भवनाने ३० ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध केलेल्या अधिकृत कार्यक्रमात ३१ ऑक्टोबरला राष्ट्रपती महाराष्ट्रातील नाशिक येथे सिंहस्थ महाकुंभाच्या ध्वजस्तंभ पूजन, ध्वजपूजन व ध्वजारोहण सोहळ्याला उपस्थित राहतील आणि सार्वजनिक कार्यक्रमाला संबोधित करतील असे नमूद केले आहे. पुढील दिवशी त्यांचा हरियाणाचा दौरा नियोजित आहे. या निवेदनात सर्वसामान्य भाविकांसाठी प्रवेश, रोड पास किंवा तात्कालिक ट्रॅफिक स्थिती नमूद नाही; त्यासाठी स्थानिक प्रशासनाची स्वतंत्र सूचना आवश्यक आहे.

राष्ट्रपतींना दिलेल्या अधिकृत निमंत्रणाचा आकाशवाणी वृत्तांत तसेच ३० ऑक्टोबरच्या इंडियन एक्स्प्रेसच्या बातमीनुसार ध्वजारोहणासोबत कुंभमेळा प्राधिकरणाच्या संकेतस्थळाचे उद्घाटन, अधिकृत सिंहस्थ गीत, स्मरणार्थ टपाल तिकीट व कॉफी-टेबल पुस्तकाचे प्रकाशन अपेक्षित आहे. सकाळच्या माहितीनुसार यापैकी कुठलाही प्रकाशन कार्यक्रम पूर्ण झाल्याची पुष्टी उपलब्ध नाही. उपलब्ध अधिकृत लिंक प्रकाशित झाल्यानंतर ती स्वतंत्रपणे तपासून जोडणे आवश्यक आहे. या वेबसाइटचे संचालन स्वतंत्र माहितीपर स्वरूपात केले जाते; ती शासनाची अधिकृत वेबसाइट नाही.

नाशिक महापालिकेने रामकुंड, पंचवटी, निमाणी बसस्थानक आणि मालेगाव स्टँड परिसरातील रस्त्यांवरील वाहतूक निर्बंध लक्षात घेऊन ७१ शैक्षणिक संस्थांना ३१ ऑक्टोबरला बंद ठेवण्याचे निर्देश दिले असल्याचे वृत्त आहे. यात प्राथमिक, माध्यमिक शाळा आणि काही कनिष्ठ महाविद्यालये समाविष्ट आहेत. या यादीबाहेरील शाळांनी स्थानिक परिस्थितीनुसार निर्णय घ्यायचा आहे. आपल्या शाळेचा समावेश आहे का याची अधिकृत शाळा/महापालिका सूचना तपासा; संपूर्ण नाशिकमधील सर्व शाळांना सुट्टी असा अर्थ नाही.

त्र्यंबकेश्वर मंदिर आणि कुशावर्त तीर्थ परिसरासाठी जिल्हाधिकारी आयुष प्रसाद यांच्या आदेशाबाबत २९ ऑक्टोबरचे PTI वृत्त प्रकाशित झाले आहे. शुक्रवार ३० ऑक्टोबर दुपारी १२ वाजल्यापासून शनिवार ३१ ऑक्टोबर सायंकाळी ६ वाजेपर्यंत किंवा कार्यक्रम संपेपर्यंत सामान्य भाविकांना प्रवेश नाही. त्र्यंबकेश्वर शहरातील पात्र रहिवासी आणि सक्षम अधिकाऱ्यांनी दिलेले अधिकृत दर्शन पासधारक यांना नियमानुसार अपवाद आहे. पूर्वी '३१ ऑक्टोबरला मंदिर खुले, ३,००० पास' असे वृत्त होते; ते नवीन निर्बंधांच्या आदेशापूर्वीचे आहे. कोणताही सामान्य पर्यटक पास आपोआप मिळेल किंवा ६ वाजताच नियमित दर्शन पुन्हा सुरू होईल, अशी हमी नाही. देवस्थान/जिल्हा प्रशासनाकडून नेमके नियम तपासा.

रामकुंड येथे ३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहणासाठी अतिमहत्त्वाच्या व्यक्ती, साधू-संत व भाविकांची गर्दी अपेक्षित असल्याने संबंधित परिसरातील व्यावसायिक हालचालींवर नियंत्रण, दुकानांना तात्पुरती बंदी आणि काही रस्त्यांवर वाहतूक निर्बंध लावण्याचे वृत्त आहे. बातमीत दुकाने बंद राहण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे; कोणकोणती दुकाने, त्यांच्या नेमक्या वेळा आणि अपवाद यांची स्वतंत्र सरकारी आदेशाची पुष्टी येथे केलेली नाही. व्यापाऱ्यांनी स्थानिक प्रशासन/पोलीस आणि बाजार संघटनेचे निर्देश तपासावेत.

राष्ट्रपतींच्या नियोजित दौऱ्यासह सिंहस्थ ध्वजारोहण, रामकुंड–गोदाघाट व देवमामलेदार मंदिर परिसराच्या सुरक्षेसाठी हे निर्बंध सांगण्यात आले आहेत. नाशिक शहर पोलीस आयुक्तालयाच्या कार्यक्षेत्रात २९ ऑक्टोबर रोजी मध्यरात्रीनंतर १२:०१ पासून ३१ ऑक्टोबरच्या मध्यरात्रीपर्यंत ड्रोन उड्डाण, ड्रोनद्वारे छायाचित्रण/चित्रीकरण, पॅराग्लायडर्स, पॅरामोटर्स, हॉट-एअर बलून, मायक्रोलाइट विमान व तत्सम साधने पोलीस आयुक्तांच्या पूर्वपरवानगीशिवाय वापरता येणार नाहीत. ग्रामीण पोलीस हद्दीत ३०–३१ ऑक्टोबर ड्रोन व पॅराग्लायडिंगवर निर्बंध आहेत. स्थानिक आदेश व परवानगीची अचूक प्रक्रिया संबंधित पोलीस यंत्रणेकडून पडताळा.

सिंहस्थाच्या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने गोदावरी–कपिला संगम (तपोवन), दसक, समतानगर आणि टाकळी परिसरातील पाणी नमुन्यांची तपासणी करून शहरातील सांडपाणी संकलन व प्रक्रियेतील त्रुटींचा ठपका ठेवला आहे. १५ दिवसांत महापालिकेचे उत्तर मागितल्याचे वृत्त आहे. बँक गॅरंटी जप्त का करू नये यासह संभाव्य कारवाईबाबत कारणे विचारली आहेत; अद्याप बँक गॅरंटी प्रत्यक्ष जप्त झाली किंवा पाणी-वीज पुरवठा खंडित झाला असा अर्थ नाही. हे विशिष्ट तपासणी स्थळांचे निष्कर्ष आहेत; संपूर्ण गोदावरीच्या प्रत्येक घाटासाठी एकसमान पाणी गुणवत्ता प्रमाणपत्र नाही. नदीच्या पाण्याबाबत आरोग्य व स्थानिक प्रशासनाचे निर्देश पाळा.

सकाळच्या ध्वजारोहणासाठी संभाजी महाराज गार्डन, रविवार कारंजा, छत्रपती शिवाजी महाराज स्टेडियम, राठी स्कूल, बी. डी. भालेकर मैदान, शिंदे मळा व गौरी पटांगण अशी प्रवासाच्या दिशेनुसार वेगवेगळी पार्किंग व्यवस्था आहे. सायंकाळच्या गोदा आरतीसाठी शिंदे मळा व श्रद्धा लॉन्सकडे वाहनांचे मार्ग आणि गौरी पटांगण–म्हसोबा पटांगण–जुने भाजी पटांगणकडे पायी मार्ग दिला आहे. सरकारवाडा–भद्रकाली नागरिकांसाठी सायंकाळी ५ नंतर धुमाळ पॉइंट–दिल्ली दरवाजा–सांडवा पूलमार्गे प्रवेश निर्दिष्ट आहे. सकाळ व सायंकाळ बंद मार्ग वेगळे आहेत; धुमाळ पॉइंट–प्रकाश सुपारी–नेहरू चौक–दिल्ली दरवाजा मार्ग दुपारी २ ते ५ बंद आणि नंतर खुला असल्याचे स्पष्ट केले आहे. संपूर्ण ८+४ मार्ग व बंद रस्ते आमच्या प्रवास पृष्ठावर दिले आहेत. स्रोत: वापरकर्त्याने दिलेली नाशिक शहर पोलीस आयुक्तालयाची चार पानांची प्रेस नोट, दिनांक २८/१०/२०२६.

नाशिक येथे ३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहण सोहळ्यासाठी राष्ट्रपतींच्या नियोजित भेटीच्या पार्श्वभूमीवर सुरक्षा व्यवस्थेची रंगीत तालीम झाली आहे. मुख्य कार्यक्रमस्थळी साधू–महंतांसाठी व्यवस्थापन, नागरिकांसाठी सुमारे ५,००० खुर्च्या व मोठ्या पडद्यांवर कार्यक्रम दाखवण्याची तयारी असल्याचे लोकसत्ताच्या २८ ऑक्टोबरच्या वृत्तात म्हटले आहे. कार्यक्रमस्थळी काही कामे आणि बॅरिकेडिंगमुळे स्थानिक भाविकांना व धार्मिक विधीसाठी येणाऱ्यांना अडथळे येत आहेत. प्रवेश व आसनव्यवस्थेचा प्रत्यक्ष अधिकार सुरक्षा यंत्रणेच्या अंतिम आदेशांवर अवलंबून असेल; सार्वजनिक प्रवेशाची हमी म्हणून ही बातमी घेऊ नये.

अखिल भारतीय आखाडा परिषदेचे राष्ट्रीय प्रवक्ते महंत संजयदास महाराज यांनी साधुग्रामची जमीन संपादन, शेतकऱ्यांना मोबदला, भूखंड आखणी आणि गोदावरी नदीची स्वच्छता या विषयांवर प्रश्न उपस्थित केल्याचे वृत्त आहे. हे आखाडा प्रतिनिधींचे मत व मागण्या आहेत; प्रशासनाने सर्वच कामे थांबवली असल्याचा निष्कर्ष नाही. रामकुंडच्या आरतीत शैव–वैष्णव आखाड्यांच्या सहभागाविषयी त्यांनी समाधानही व्यक्त केल्याचे नमूद आहे.

३० ऑक्टोबरच्या धर्मध्वज मिरवणुकीदरम्यान अशोक स्तंभ–रविवार कारंजा, रेडक्रॉस–धुमाळ पॉईंट आणि मालेगाव स्टँड–मखमलाबाद नाका यासारख्या मार्गांवर निर्बंध असल्याचे वृत्त आहे. ३१ ऑक्टोबरला रामकुंड, कपालेश्वर परिसर, पंचवटी कारंजा, गाडगे महाराज पूल व रामसेतू पुलाकडे जाणाऱ्या रस्त्यांवर वाहनांना प्रवेश बंदी लागू होईल. पर्यायी मार्गांमध्ये दिंडोरी नाका–पेठ नाका–मखमलाबाद नाका–गोदा पार्क–गंगापूर नाका तसेच CBS–मेहर सिग्नल–अशोक स्तंभ–जुना गंगापूर नाका–तारवाला सिग्नल–अमृतधाम चौक असे मार्ग वृत्तात दिले आहेत. रुग्णवाहिका, अग्निशमन व अन्य अत्यावश्यक वाहनांना सूट असू शकते. हे २६ ऑक्टोबरला प्रसिद्ध पोलीस अधिसूचनेचे माध्यमातील विवरण आहे; प्रत्यक्ष प्रवासासाठी नाशिक शहर वाहतूक पोलिसांची नवीनतम सूचना तपासा. Google Maps ट्रॅफिक रंग म्हणजे पोलिसांच्या रस्तेबंदीची अधिकृत पुष्टी नाही.

नाशिकहून त्र्यंबकेश्वरकडे जाण्यासाठी नियमित पिंपळगाव बहुला–खंबाळे–पेगलवाडी मार्गाऐवजी अमृत चौक–बारदान फाटा–गोवर्धन–गिरणारे–धोंडेगाव–देवरगाव–वाघेरा फाटा–अंबोली फाटा–सापगाव–त्र्यंबकेश्वर असा पर्यायी मार्ग दिला आहे. त्र्यंबकेश्वरहून नाशिक आणि मुंबई बाजूकडून येणाऱ्या वाहतुकीसाठीही वेगळे मार्ग दिले आहेत. पाहिने–पेगलवाडी मार्गावरून येणाऱ्या वाहनांना स्थानानुसार आहुर्ली–सांजेगाव–वाडीवऱ्हे किंवा भिलमाळ–निरगुडपाडा–जांभुळपाडा–सापगाव असे पर्याय नमूद आहेत. हे वृत्त २६ ऑक्टोबरचे आहे; सर्व श्रेणींच्या वाहनांना एकसारखे नियम असतील असे गृहीत धरू नका. दिशादर्शक फलक व वाहतूक पोलिसांच्या प्रत्यक्ष सूचनांना प्राधान्य द्या.

त्र्यंबकेश्वर नगरपालिका, देवस्थान आणि कुंभमेळा प्राधिकरणाच्या सहकार्याने ३१ ऑक्टोबर दुपारी १२:०२ वाजताच्या ध्वजारोहणाची तयारी सुरू आहे. कुशावर्ताजवळील गंगा गोदावरी मंदिर, सत्यनारायण मंदिर आणि परिसरातील आणखी एका ठिकाणी अशा तीन मोठ्या स्क्रीन उभारण्याचे नियोजन आहे. कुशावर्ताच्या अरुंद गल्ल्या व जागेच्या अभावामुळे अतिमहत्त्वाच्या पाहुण्यांसाठी प्रस्तावित व्हॅनिटी व्हॅन व्यवस्था रद्द करण्यात आल्याचेही वृत्त आहे. निमंत्रित, सुरक्षा-पासधारक आणि नागरिकांसाठी प्रवेश व्यवस्था वेगळी असू शकते; सर्वांसाठी मुक्त प्रवेश किंवा अधिकृत स्क्रीन-स्थानांची हमी म्हणून हे वृत्त वापरू नये.

नाशिक–त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थाच्या स्वागतानिमित्त यशवंत महाराज पटांगणात २५ ऑक्टोबर रोजी झालेल्या सामूहिक शंखनादात ५१७ जणांनी सहभाग घेतला. लोकसत्ताच्या २६ ऑक्टोबरच्या वृत्तानुसार गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड्सचे प्रतिनिधी ऋषिकेश नाग यांनी विक्रमाची घोषणा केली. सहभागींची नोंद व निर्धारित निकष तपासल्यानंतर जुन्या ३०३ जणांच्या विक्रमापेक्षा हा नवा विक्रम नोंदला गेला. आधीच्या बातम्यांमध्ये ५०१ सहभागींचे उद्दिष्ट होते; प्रत्यक्ष विक्रमात ५१७ सहभागी असल्याचे अद्ययावत वृत्त सांगते.

सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या स्वागतासाठी नागरिकांनी घरांवर भगवा ध्वज लावून जनसहभाग नोंदवावा, असे आवाहन मंत्री गिरीश महाजन यांनी केले. प्रसिद्ध वृत्तानुसार त्यांच्या निवासस्थानी ध्वज फडकवून उपक्रमाची सुरुवात झाली. २६–२९ ऑक्टोबर हा अभियानाचा नियोजित कालावधी आहे. ध्वज वितरण, नोंदणी किंवा स्थानिक कार्यक्रमाच्या अटी प्रत्येक भागात प्रशासनाकडून तपासाव्यात.

लोकसत्ताच्या २६ ऑक्टोबरच्या वृत्तानुसार उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे त्र्यंबकेश्वर दर्शनानंतर दुपारी २ वाजता जिल्हाधिकारी कार्यालयात आगामी सिंहस्थाच्या तयारीचा आढावा घेणार आहेत. दुपारी ३ वाजता कॅनॉल रोड/पाइपलाइन रोड परिसरात गंगापूर रोडला समांतर रस्त्याचे भूमिपूजन नियोजित आहे. समांतर रस्ता हा भविष्यातील वाहतूक सुधारणा प्रकल्प आहे; तो आजपासून वाहतुकीसाठी खुला झाला, असा अर्थ नाही.

२०१५ मधील हेलिकॉप्टर पुष्पवृष्टीच्या वेळी जोरदार वाऱ्यामुळे साहित्य उडणे आणि हेलिकॉप्टर पाहण्यासाठी गर्दी हालणे यांसारख्या घटना घडल्या होत्या, असे लोकसत्ताच्या वृत्तात नमूद आहे. त्या अनुभवाच्या पार्श्वभूमीवर कुंभमेळा प्राधिकरण, पोलीस आणि संबंधित हवाई यंत्रणांच्या समन्वयाने यंदा हवाई पुष्पवृष्टीचा प्रस्ताव रद्द केल्याचे वृत्त आहे. कुंभमेळा आयुक्त शेखर सिंह यांनी परिसरात 'नो फ्लाय झोन' असल्याचे म्हटल्याचे प्रसिद्ध झाले आहे. हा प्रसिद्ध वृत्तसारांश आहे; ड्रोन/विमान उड्डाणासाठी कायदेशीर क्षेत्रसीमा किंवा कालावधी निश्चित करताना संबंधित अधिकृत अधिसूचना तपासा.

नाशिक–त्र्यंबकेश्वर कुंभमेळा प्राधिकरण आणि अनंत विजय शंखनाद पथक यांच्या सहभागातून ५०१ शंखवादक एकाच वेळी शंख फुंकून सध्याचा ३०३ सहभागींचा विक्रम मागे टाकण्याचा प्रयत्न करतील. २५ ऑक्टोबरच्या सकाळी प्रसिद्ध झालेल्या लोकसत्ता वृत्तानुसार गिनीज पथकाकडून उपस्थिती तपासणी व पडताळणी दुपारी ४ पासून सुरू होणार आहे. अन्य वृत्तांनुसार शंखनाद साधारण सायंकाळी ५.३० ते ६ दरम्यान अपेक्षित आहे; याची अचूक अंतिम वेळ आयोजकांकडून तपासावी. सायंकाळी ७ वाजता गोदा आरती नियोजित आहे. ३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहणावेळी याच समूहातील सुमारे २५१ शंखवादक सहभागी होण्याचे नियोजन आहे. आजचा कार्यक्रम प्रत्यक्ष पार पडला किंवा विक्रम अधिकृतरीत्या नोंदला गेला, असा दावा अद्याप करू नये.

३० ऑक्टोबरची नवी दुरुस्ती: नवीन जिल्हाधिकारी आदेशाबाबत PTI वृत्त. खालील तपशील पूर्वीच्या निर्णयाची पार्श्वभूमी म्हणूनच वाचा.

आधी ३० व ३१ ऑक्टोबरला मंदिर बंद ठेवण्याचा प्रस्ताव चर्चेत होता; मात्र नंतर जिल्हाधिकारी आयुष प्रसाद यांनी मंदिर ३१ ऑक्टोबरला खुले ठेवण्याची आणि ३,००० पासधारकांना मर्यादित दर्शनाची माहिती दिल्याचे सकाळ (२१ ऑक्टोबर) व पुढारी (२२ ऑक्टोबर) वृत्तात नमूद आहे. काही पासेस आदिवासी बांधवांसाठी राखीव असल्याचा उल्लेख आहे. पास कुठे किंवा कसा मिळेल, ३० ऑक्टोबरचे स्वतंत्र नियम काय आहेत आणि भाविकांच्या प्रवेशाची अंतिम पद्धत याची अधिकृत खात्री झालेली नाही. मंदिर, कुशावर्त तीर्थ आणि ध्वजारोहण स्थळ यांचे प्रवेश निर्बंध वेगळे असू शकतात.

सिंहस्थाच्या स्वागतासाठी २५ ते ३१ ऑक्टोबर या कालावधीत धार्मिक-सांस्कृतिक उपक्रमांचा कार्यक्रम प्रकाशित झाला आहे. २५ ऑक्टोबरचा ५०१ शंखवादकांचा सामूहिक शंखनाद विश्वविक्रमाचा प्रयत्न आहे, नोंद झालेला विक्रम नव्हे. २६ ते २९ ऑक्टोबर 'हर घर कुंभध्वज' उपक्रम आहे. ३० ऑक्टोबरला सकाळी धार्मिक विधी व संध्याकाळी नाशिक-त्र्यंबकेश्वर येथे परिक्रमा आणि शोभायात्रांचे नियोजन आहे. ३१ ऑक्टोबरला दुपारी १२:०२ वाजता रामकुंड व कुशावर्त तीर्थ येथे ध्वजारोहण आणि सायंकाळी गोदावरी महाआरतीचे आयोजन नियोजित आहे. प्रवेश, नेमके मार्ग, पार्किंग आणि सुरक्षेची अंतिम माहिती स्थानिक प्रशासनाकडून तपासा.

नाशिक महापालिकेकडून रामकुंड व गोदाघाट परिसरात ध्वजारोहण सोहळ्याची तयारी अंतिम टप्प्यात असल्याचे वृत्त आहे. सहा रुग्णवाहिका, डॉक्टर व आरोग्य कर्मचारी तैनात करण्याचे नियोजन आणि जवळच्या रुग्णालयांना सतर्क ठेवण्याची व्यवस्था नमूद आहे. भाविकांच्या वाहतुकीसाठी ३१ ऑक्टोबर रोजी विविध भागांतून विशेष शहर बस चालवण्याची योजना आहे. वृत्तात ५१ फूट आणि ३१ फूट ध्वजस्तंभांचाही उल्लेख आहे. ही वृत्तातील तयारी असून बस मार्ग, वेळापत्रक, तिकीट दर किंवा प्रवेश बंदची अंतिम अधिकृत घोषणा म्हणून समजू नये.

३१ ऑक्टोबरला नाशिक-त्र्यंबकेश्वर येथे ध्वजारोहण सोहळा नियोजित आहे. राज्याचे कुंभमेळा मंत्री आणि नाशिक जिल्ह्याचे पालकमंत्री गिरीश महाजन यांनी राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांना या कार्यक्रमासाठी निमंत्रण दिल्याचे वृत्त आहे. बैठकीत भाविकांच्या सुविधांसह सुरक्षा व प्रशासकीय तयारीबाबत माहिती दिल्याचे नमूद आहे. निमंत्रण दिले म्हणजे प्रत्यक्ष उपस्थिती निश्चित झालेली असे गृहीत धरू नये.

नाशिक–त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थासाठी सर्वसमावेशक डिजिटल पोर्टल विकसित करण्याचे काम सुरू आहे. प्राथमिक आवृत्तीचे अनावरण ३१ ऑक्टोबर रोजी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते करण्याचे नियोजन वृत्तात नमूद आहे. पर्वणी स्नानाच्या तारखा, रेल्वे-विमान-स्थानिक वाहतूक, पार्किंग, शटल सेवा, आपत्कालीन मदत, आरोग्य, सुरक्षा व गर्दी व्यवस्थापनाची माहिती टप्प्याटप्प्याने उपलब्ध होणार असल्याचे सांगण्यात आले. कृत्रिम बुद्धिमत्तेवरील ‘कुंभदूत’, बहुभाषिक सुलभता आणि ३६०-अंश आभासी दर्शन या नियोजित वैशिष्ट्यांचा समावेश आहे; सर्व सुविधा आजपासून सुरू आहेत असे समजू नये.

लोकसत्ताच्या वृत्तानुसार, त्र्यंबकेश्वर येथे नवीन हेलिपॅडची सुविधा विकसित केली आहे आणि एकावेळी तीन हेलिकॉप्टर हाताळण्याची क्षमता नमूद करण्यात आली आहे. खासगी ऑपरेटरमार्फत २ नोव्हेंबरपासून सेवा सुरू होण्याची शक्यता वृत्तात व्यक्त करण्यात आली आहे. भविष्यातील पॅकेजमध्ये हवाई प्रवास, स्थानिक वाहतूक व सशुल्क दर्शन पास असू शकतो. मात्र आरक्षण, तिकीट दर, मार्ग, सुरक्षितता मंजुरी आणि प्रत्यक्ष प्रारंभाबाबत अधिकृत पुष्टी आल्यानंतरच प्रवास निश्चित करावा.

अंतिम नवीन आदेश: PTI, २९ ऑक्टोबर; जुना प्रस्ताव/पासबाबतचे वृत्त खाली ऐतिहासिक संदर्भ म्हणून दिले आहे.

अद्ययावत दुरुस्ती (२५ ऑक्टोबर): जुनी मंदिरबंदीची चर्चा सध्याची अंतिम स्थिती नाही. २२ ऑक्टोबरचे स्पष्टीकरण पहा. ३१ ऑक्टोबरच्या दर्शनासाठी ३,००० पासांची मर्यादा सांगितली आहे; पास-वितरणाची अधिकृत माहिती स्वतंत्रपणे तपासावी.

लोकसत्ताच्या वृत्तात ३० आणि ३१ ऑक्टोबर रोजी राष्ट्रीय स्तरावरील अतिमहत्त्वाच्या व्यक्तींच्या संभाव्य दौऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर सुरक्षा आणि गर्दी व्यवस्थापनासाठी मंदिर बंद ठेवण्याचा प्रस्ताव मांडल्याचे म्हटले आहे. स्थानिक पुरोहित व व्यावसायिकांनी आक्षेप नोंदवल्याचाही उल्लेख आहे. हा प्रस्ताव असल्याने मंदिर बंद राहणारच असा निष्कर्ष काढू नये. दर्शनासाठी जाण्यापूर्वी त्र्यंबकेश्वर देवस्थान ट्रस्ट किंवा जिल्हा/पोलीस प्रशासनाची अंतिम अधिकृत सूचना तपासा.

द टाइम्स ऑफ इंडियाच्या प्रकाशित वृत्तात राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांना ३१ ऑक्टोबर रोजी नाशिक–त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ ध्वजारोहण सोहळ्यासाठी औपचारिक निमंत्रण दिल्याचे म्हटले आहे. उपलब्ध वृत्तातून निमंत्रणाची माहिती मिळते; मात्र राष्ट्रपतींच्या प्रत्यक्ष उपस्थितीची अंतिम पुष्टी म्हणून ते समजू नये. उपस्थिती, कार्यक्रमाचे वेळापत्रक आणि सुरक्षा निर्बंधांसाठी अधिकृत निवेदन तपासावे.

वृत्तानुसार, साधुग्रामसाठी तपोवन परिसरातील १९१.२ एकर जमिनीच्या संपादनासाठी नाशिक महानगरपालिकेने कायदेशीर प्रक्रिया सुरू केली आहे. सार्वजनिक सूचनेत मालक, भोगवटादार, भाडेपट्टाधारक, गहाणदार, वारस आणि न्यायालयीन वादाशी संबंधित पक्षांना आधार कागदपत्रांसह हरकती सादर करण्यास सांगितल्याचे नमूद आहे. ही संपादन प्रक्रिया सुरू झाल्याची बातमी आहे; जमीन संपादन पूर्ण झाले आहे असा अर्थ नाही.

कात्रणातील माहितीनुसार, पोलीस आयुक्त संदीप कर्णिक यांच्या मार्गदर्शनाखाली ही तालीम आयोजित केली जात आहे. प्रत्यक्ष ध्वजारोहण सोहळ्यावेळी कायदा-सुव्यवस्था राखणे, वाहतूक सुरळीत ठेवणे, गर्दीचे नियंत्रण आणि आपत्कालीन परिस्थितीत त्वरित प्रतिसाद देणे यासाठी संबंधित पथकांमध्ये समन्वय तपासला जाणार आहे. कात्रणात २२ ऑक्टोबर रोजी सकाळी ११ ते दुपारी १ या वेळेत रामकुंड परिसरात सराव होणार असल्याचे नमूद आहे. ही माहिती दिलेल्या कात्रणावर आधारित आहे; वेळापत्रक किंवा मार्गांवरील निर्बंधांमध्ये बदल असल्यास नाशिक पोलिसांच्या अधिकृत सूचनांना प्राधान्य द्यावे.

२१ ऑक्टोबर रोजी प्रकाशित वृत्तानुसार, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि इतर प्रतिनिधी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांना ३१ ऑक्टोबरच्या नाशिक–त्र्यंबकेश्वर सिंहस्थ ध्वजारोहण सोहळ्यासाठी अधिकृत निमंत्रण देण्यासाठी भेट घेणार होते. TV9 मराठीनेही दुपारी भेट नियोजित असल्याचे वृत्त दिले. शोधलेल्या उपलब्ध वृत्तांतून भेट झाल्याची किंवा राष्ट्रपतींच्या उपस्थितीची अंतिम अधिकृत पुष्टी मिळाली नाही; अधिकृत निवेदन प्रसिद्ध झाल्यास ही नोंद पुढे अद्ययावत करावी.

२१ ऑक्टोबरच्या वृत्तात जिल्हाधिकारी आयुष प्रसाद यांनी कुशावर्त तीर्थ परिसरातील विकास आणि पूर्वतयारीची कामे २५ ऑक्टोबरपर्यंत पूर्ण करण्याचे निर्देश दिल्याचे नमूद आहे. प्रस्तावित राष्ट्रपती दौऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर पोलिसांकडून सुरक्षा व्यवस्थेचा सराव आणि प्रत्यक्ष परिस्थितीसारख्या चाचण्यांची तयारीही नोंदवली आहे. हे लक्ष्य आणि तयारीचे निर्देश आहेत; प्रत्येक काम पूर्ण झाले आहे किंवा राष्ट्रपतींचा दौरा अंतिमतः निश्चित झाला आहे, असा अर्थ काढू नये.

लोकसत्ताच्या २१ ऑक्टोबरच्या वृत्तात ३० आणि ३१ ऑक्टोबर रोजी ध्वजारोहण व मान्यवरांच्या उपस्थितीमुळे त्र्यंबकेश्वर मंदिरातील सामान्य दर्शनावर निर्बंध असण्याची शक्यता मांडली आहे. त्याच वृत्तानुसार, पुरोहित संघ आणि स्थानिक व्यावसायिकांनी मंदिर बंद ठेवण्यास आक्षेप घेतला असून अंतिम निर्णय जाहीर झालेला नसल्याचे नमूद आहे. या वृत्तावरून मंदिर बंद राहण्याची खात्री होत नाही. दर्शनासाठी जाण्यापूर्वी मंदिर प्रशासन किंवा जिल्हा प्रशासनाची ताजी अधिकृत सूचना तपासा.

३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहणापूर्वी रामकुंड व लगतच्या गोदाघाटांवर स्वच्छता, दुरुस्ती, सपाटीकरण आणि सुशोभीकरणाची कामे सुरू असल्याचे प्रकाशित वृत्तांत नमूद आहे. काही बातम्यांमध्ये कामे अंतिम टप्प्यात असल्याचे सांगितले आहे; ही स्थिती प्रत्येक घाटावर सारखी असेलच असे नाही. विधी, प्रवेश, गर्दी नियंत्रण आणि वाहतुकीसाठी तात्पुरते निर्बंध लागू होऊ शकतात. भेटीपूर्वी स्थानिक प्रशासनाची ताजी सूचना तपासावी.

नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर येथील मोठ्या कुंभक्षेत्रात भाविकांना वेगवेगळे मार्ग, विभाग आणि सुविधा शोधता याव्यात म्हणून रंग-कोड असलेले दिशादर्शक फलक वापरण्याचे नियोजन वृत्तात नमूद आहे. गर्दीच्या दिवशी एकाच मार्गावर ताण कमी करणे आणि भाविकांना योग्य विभागाकडे नेणे हा अशा प्रणालीचा हेतू असू शकतो. मात्र अंतिम रंगयोजना, फलकांची ठिकाणे आणि मार्गबदल याबाबत अधिकृत सूचना आल्यावरच त्यावर अवलंबून राहावे.

२५ ऑक्टोबर रोजी देवमामलेदार पटांगण परिसरात ५०१ जण एकाच वेळी शंखनाद करण्याचा नियोजित कार्यक्रम असल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले आहे. आयोजकांचा उद्देश अमेरिकेत ३०३ सहभागींच्या शंखनादाशी संबंधित नोंद ओलांडण्याचा प्रयत्न करणे हा आहे. चेन्नईहून शंख आणल्याचेही वृत्तात नमूद आहे. हा विश्वविक्रमाचा प्रयत्न आहे; प्रत्यक्ष विक्रम नोंदला गेला आहे असे समजू नये.

३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहण कार्यक्रमाच्या पार्श्वभूमीवर रामकुंड येथे महा गोदा आरतीचे आयोजन करण्याचे नियोजन आहे. प्रकाशित वृत्तात सुमारे ६,५०० आदिवासी सहभागी, नाशिक जिल्ह्यातील सुमारे ६५० गावांचे प्रतिनिधित्व आणि आरतीनंतर गावांमधील जलस्रोतांजवळही आरती करण्याची संकल्पना नमूद आहे. आयोजकांचा उद्देश गोदावरी संवर्धन, निसर्गपूजन आणि सामाजिक सहभागाचा संदेश देणे हा आहे. राष्ट्रपतींच्या उपस्थितीचा उल्लेख वृत्तात आहे; अंतिम कार्यक्रम व प्रवेशव्यवस्था प्रशासनाच्या सूचनांनुसारच निश्चित मानावी.

आज प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, सिंहस्थ परिसरात रंग-कोड असलेले दिशादर्शक फलक वापरून झोन, मार्ग आणि आवश्यक सुविधांकडे भाविकांना मार्गदर्शन करण्याचे नियोजन आहे. फलकांची नेमकी ठिकाणे आणि मार्गबदल यासाठी स्थानिक अधिकृत सूचना तपासाव्यात.

३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहणापूर्वी रामकुंड व लगतच्या गोदाघाटांवर स्वच्छता, दुरुस्ती, सपाटीकरण आणि सुशोभीकरणाची कामे सुरू असल्याचे प्रकाशित वृत्तांत नमूद आहे. काही बातम्यांमध्ये कामे अंतिम टप्प्यात असल्याचे सांगितले आहे; ही स्थिती प्रत्येक घाटावर सारखी असेलच असे नाही. विधी, प्रवेश, गर्दी नियंत्रण आणि वाहतुकीसाठी तात्पुरते निर्बंध लागू होऊ शकतात. भेटीपूर्वी स्थानिक प्रशासनाची ताजी सूचना तपासावी.

३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहणापूर्वी रामकुंड व लगतच्या गोदाघाटांवर स्वच्छता, दुरुस्ती, सपाटीकरण आणि सुशोभीकरणाची कामे सुरू असल्याचे प्रकाशित वृत्तांत नमूद आहे. काही बातम्यांमध्ये कामे अंतिम टप्प्यात असल्याचे सांगितले आहे; ही स्थिती प्रत्येक घाटावर सारखी असेलच असे नाही. विधी, प्रवेश, गर्दी नियंत्रण आणि वाहतुकीसाठी तात्पुरते निर्बंध लागू होऊ शकतात. भेटीपूर्वी स्थानिक प्रशासनाची ताजी सूचना तपासावी.

प्रकाशित वृत्तानुसार, कुंभमेळ्याच्या तयारीसाठी डॉक्टर, परिचारिका, फार्मासिस्ट आणि सहाय्यक कर्मचाऱ्यांसह १,६३८ तात्पुरत्या आरोग्य पदांना सुमारे ₹२०.२४ कोटी खर्चाच्या मंजुरीचा उल्लेख आहे. मोठ्या गर्दीत प्राथमिक उपचार, वैद्यकीय मदत आणि आरोग्य सेवांची क्षमता वाढवणे हा अशा व्यवस्थेचा उद्देश आहे. मंजुरी, प्रत्यक्ष भरती आणि सेवा सुरू होण्याची स्थिती वेगवेगळी असू शकते; नियुक्तीची सद्यस्थिती अधिकृत महानगरपालिका/प्रशासन सूचनेतून तपासावी.

कुंभमेळा काळातील मोठ्या गर्दीसाठी प्रवेशमार्ग, रांगा, सुरक्षा, स्वच्छता आणि वाहतूक यांचे सूक्ष्म नियोजन महत्त्वाचे असल्याचे वृत्तात नमूद आहे. रामकुंड आणि त्र्यंबकेश्वर येथील गर्दीच्या ठिकाणी विभागांमध्ये समन्वय आणि गर्दीचे व्यवस्थापन यावर भर दिला जात आहे. कोणते रस्ते बंद असतील, वाहनतळ कुठे असतील किंवा कोणत्या वेळी प्रवेश मर्यादित असेल यासाठी स्वतंत्र अधिकृत आदेश आवश्यक आहेत.

कुंभ प्राधिकरणाने ध्वजारोहणापूर्वी सुरक्षा, वाहतूक, पार्किंग, पायाभूत सुविधा, आरोग्य, पाणीपुरवठा आणि स्वच्छता यांचे नियोजन वेळेत पूर्ण करण्यासाठी विभागांना २० ऑक्टोबरची मुदत दिल्याचे वृत्त प्रकाशित झाले होते. ही कामे पूर्ण झाली आहेत याची स्वतंत्र पुष्टी या वृत्तावरून होत नाही. प्रत्यक्ष प्रगती आणि अंतिम तयारीबाबत नंतरच्या अधिकृत निवेदनांना प्राधान्य द्यावे.

अंबड औद्योगिक परिसरालगतच्या काही पाण्याच्या नमुन्यांमध्ये क्रोमियमचे प्रमाण जास्त असल्याचा दावा प्रकाशित वृत्तात करण्यात आला होता. नमुने कोणत्या ठिकाणाहून आणि कोणत्या परिस्थितीत घेतले, त्यांची प्रयोगशाळा पडताळणी आणि अधिकाऱ्यांची पुढील कारवाई हे महत्त्वाचे तपशील आहेत. या विशिष्ट नमुन्यांच्या वृत्तावरून संपूर्ण गोदावरी नदी किंवा सर्व पिण्याच्या पाण्याबाबत निष्कर्ष काढता येत नाही. अधिकृत तपासणी अहवाल उपलब्ध झाल्यास तो स्वतंत्रपणे तपासावा.

३१ ऑक्टोबरच्या ध्वजारोहणापूर्वी रामकुंड व लगतच्या गोदाघाटांवर स्वच्छता, दुरुस्ती, सपाटीकरण आणि सुशोभीकरणाची कामे सुरू असल्याचे प्रकाशित वृत्तांत नमूद आहे. काही बातम्यांमध्ये कामे अंतिम टप्प्यात असल्याचे सांगितले आहे; ही स्थिती प्रत्येक घाटावर सारखी असेलच असे नाही. विधी, प्रवेश, गर्दी नियंत्रण आणि वाहतुकीसाठी तात्पुरते निर्बंध लागू होऊ शकतात. भेटीपूर्वी स्थानिक प्रशासनाची ताजी सूचना तपासावी.

प्रकाशित वृत्तानुसार, कुंभमेळा आयुक्तांनी कुशावर्त तीर्थ, परिसरातील कामे आणि हेलिपॅडसाठी नियोजित जागेची पाहणी केली. मंडप, आसनव्यवस्था, सुशोभीकरण आणि इतर आवश्यक सुविधा ठरलेल्या वेळेत पूर्ण करण्यासाठी अतिरिक्त मनुष्यबळ वापरण्याचे निर्देश दिले. हे कामांची गती वाढवण्याचे निर्देश आहेत; सर्व कामे पूर्ण झाल्याची पुष्टी नाही. ३१ ऑक्टोबरच्या कार्यक्रमासंबंधी अंतिम वेळापत्रक, प्रवेश आणि वाहतूक सूचना अधिकृत प्रशासनाकडून तपासाव्यात.

या वृत्तात धार्मिक संस्थांसाठी पायाभूत सुविधा सुधारण्याच्या ६३ प्रस्तावांचा उल्लेख आहे; त्यात त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील ४८ प्रस्ताव असल्याचे सांगितले आहे. प्रस्ताव सादर होणे, प्रशासकीय मंजुरी मिळणे, निधी वितरित होणे आणि प्रत्यक्ष काम सुरू होणे या वेगवेगळ्या अवस्था आहेत. त्यामुळे वेबसाइटवर ही माहिती विकास प्रस्ताव म्हणूनच दाखवली आहे; सर्व कामांना अंतिम मंजुरी किंवा कामे पूर्ण झाल्याचा दावा केलेला नाही.